Portal dla ludzi aktywnych

Choroby cywilizacyjne cz. I

choroby

Choroby cywilizacyjne to coraz bardziej popularne określenie pojawiające się w mediach i literaturze medycznej określające szereg poważnych schorzeń dotykających ludzi i to w coraz młodszym wieku oraz na coraz większym obszarze w porównaniu do czasów minionych. Związane są one ze zmianą stylu życia, stopy życiowej i postępu technologicznego. Do tej grupy schorzeń należą m. in. cukrzyca typu 2 i związana z nią insulinooporność, dyslipidemia oraz nadciśnienie tętnicze, a także otyłość. [10]

1znak Cukrzyca typu 2

Cukrzyca ta, zwana także insulinoniezależną lub cukrzycą dorosłych, należy do chorób znanych od czasów antycznych. Jest bardzo powszechną (szacuje się, że w Polsce choruje na nią ok 1 – 3 mln ludzi), przewlekłą chorobą przemiany materii, cechującą się obniżonym wydzielaniem insuliny lub niepodatnością na nią komórek, na które ten hormon trzustkowy działa. Najwyższy współczynnik zachorowań dotyczy krajów rozwijających się, ale także rozwiniętych. Charakterystyczna jest dla niej hiperglikemia na czczo oraz między posiłkami, po posiłkach, a także zaburzony metabolizm białek i tłuszczów.

Wykrycie cukrzycy możliwe jest na podstawie badania stężenia glukozy we krwi. Objawami cukrzycy mogą być: zwiększone pragnienie, poliuria, stany zapalne narządów układu moczowo – płciowego, utrata masy ciała przy dobrym apetycie, świąd, a w zaawansowanej formie martwice tkanek, śpiączka i śmierć. Powikłaniami tego schorzenia są także angio – , nefro -, retino- i neuropatie.

Warto w tym miejscu nadmienić, że ten rodzaj cukrzycy nazywany jeszcze nie tak dawno cukrzycą dorosłych dotykać zaczyna młodzież i dzieci, co jest zwykle skutkiem otyłości w tej grupie wiekowej. [3], [5], [9], [15], [17], [21]

Etiologia i patogeneza cukrzycy typu 2.

choroby-cywilizacyjne-cukrzycaCukrzyca występuje bardzo często u osób, których bliscy krewni zapadli na tę chorobę. Częściej występuje ona u osób otyłych – otyłość zwiększa do 7 razy częstość zapadania (80% diabetyków to ludzie otyli), niż u ludzi o prawidłowej lub niskiej masie ciała. Jednak otyłość nie zawsze wiąże się z cukrzycą. Profesor Kierst w swojej książce zaznacza, że możliwość jej wystąpienia u otyłego pacjenta może wiązać się z obciążeniem genetycznym cukrzycą i zarazem nieobciążeniem otyłością, czyli w przypadku, gdy otyłość nie występowała u przodków chorego.

Jak wspomniano powyżej ten typ choroby do niedawna dotyczył osób dorosłych – gł. w średnim i starszym wieku, jednak wiek ten coraz bardziej się obniża. Diabetes melitus jest także wiązana z ryzykiem choroby niedokrwiennej serca, poważnymi schorzeniami nerek i wzroku. [3], [5], [7]

Czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy typu drugiego są:

  • Nadwaga i otyłość;
  • Cukrzyca w rodzinie;
  • Niska aktywność fizyczna;
  • Nieprawidłowa dieta (bogata w produkty o wysokim ładunku glikemicznym, które powodują zwiększony wyrzut insuliny do krwi i przeciążenie trzustki);
  • Objawy zespołu metabolicznego; (zaburzenia przemian węglowodanów, zwykle przeradzają się w cukrzycę 2-go typu);
  • Pochodzenie etniczne wskazujące na zwiększoną możliwość zachorowania;
  • Nadciśnienie tętnicze;
  • Hiperlipidemia – stężenie w frakcji cholesterolu HDL < 40 mg/dl i/lub Trójglicerydów >250 mg/dl;
  • Choroby układu krwionośnego;
  • A w przypadku kobiet również:
  • Przebyta cukrzyca ciężarnych – wiąże się z ryzykiem rozwoju cukrzycy typu drugiego kilka lat po porodzie;
  • Urodzenie dziecka o masie powyżej 4 kg, lub poniżej 2,5 kg;
  • Zespół policystycznych jajników. [10], [20], [21]

Insulinooporność

Otyłość, a de facto nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje zwiększenie oporności tkanek na insulinę, przez co rośnie stężenie glukozy we krwi. W efekcie tego trzustka zaczyna produkować coraz więcej tego hormonu, co znosi problem czasowo, ale stopniowo prowadzi do utraty komórek B. Następnie spada poziom insuliny w organizmie, a jednocześnie rośnie insulinooporność.

Niska aktywność fizyczna, powoduje wzrost masy ciała i powoduje zmniejszone zapotrzebowanie na glukozę. Do przemian metabolicznych zużywane są tłuszcze, przez co wzrasta stężenie wolnych kwasów tłuszczowych, a te pobudzają trzustkę do zwiększonej produkcji insuliny i w efekcie do degradacji komórek. Ostatecznie przemiany węglowodanowe są zaburzone. [17], [21]

Leczenie cukrzycy

Główny cel leczenia tego schorzenia to niwelowanie negatywnych skutków zaburzeń biochemicznych w ciele człowieka. Rozwijając tę myśl w leczeniu należy kłaść nacisk na żywienie możliwie najbardziej zoptymalizowane, dążenie i utrzymywanie prawidłowej masy ciała w przypadku dorosłych, lub zapewnienia prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży, w miarę możliwości znormalizowanie przemian węglowodanów przez leczenie dietetyczne, bądź w korelacji leczenia dietetycznego i farmakologicznego, przeciwdziałanie powikłaniom cukrzycy. [3] Wspomniana dieta winna być łatwostrawna i niskotłuszczowa oraz ze zmniejszoną podażą węglowodanów łatwoprzyswajalnych. Chorzy powinni dziennie spożywać 3 posiłki oraz drugie śniadanie, podwieczorek i posiłek przed snem, by zapobiegać hipoglikemii.

W przypadku dorosłych podaż składników odżywczych powinna wynosić:

  • Białka 15-20% dobowego zapotrzebowania energetycznego,
  • Węglowodany 40-45% i nie mniej niż 130 g/d,
  • Tłuszcze 30-35% w tym:
  • Nasycone kwasy tłuszczowe <7%
  • Jednonienasycone kwasy tłuszczowe <20%
  • Wielonienasycone kwasy tłuszczowe 6 – 10%
  • Spożycie błonnika 20 – 30 g/d i cholesterolu < 200mg/d.

Przy współistniejącej otyłości niezbędne jest dążenie do normalizowania masy ciała, a w każdym przypadku do zwiększenia aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości pacjenta. W przypadkach zaawansowanej cukrzycy niezbędne jest włączenie do terapii podaży insuliny. Farmakoterapię należy rozpocząć, jeśli inne metody nie powodują osiągnięcia celów terapeutycznych. Konieczne jest jednak leczenie chorób współistniejących. [5], [12], [15], [21]

Profilaktyka

W zapobieganiu cukrzycy niezwykle ważne jest utrzymywanie lub przywrócenie należnej masy ciała oraz regularna, przynajmniej umiarkowana aktywność fizyczna, gdyż te dwie składowe powodują poprawę insulinowrażliwości. choroby-cywilizacyjne-cukrzycaŻywienie powinno być racjonalne i zgodne z zasadami zdrowego stylu życia. Jeśli chodzi o osoby z grupy ryzyka wskazana jest regularna kontrola stanu zdrowia przy użyciu podstawowych badań biochemicznych krwi lub doustnego testu tolerancji glukozy. W przypadku palaczy należy zwalczać nałóg tytoniowy, będący czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia, a przez nie mogący mieć wpływ na rozwój cukrzycy w organizmie. [17], [19]

Podsumowanie

Cukrzyca jest bardzo poważną chorobą cywilizacyjną, która stopniowo prowadzi do wyniszczenia kolejnych układów w organizmie. Z tego względu tak bardzo ważne jest zapobieganie cukrzycy, a w razie jej wystąpienia jej niebezpiecznym dla zdrowia powikłaniom.

2znak Dyslipidemia – definicja

Dyslipidemią określamy stan organizmu pacjenta, w którym dochodzi do wystąpienia zaburzeń stężenia i składu co najmniej jednej frakcji lipoprotein w surowicy krwi na czczo. Często występuje w przypadku cukrzycy, zespołu metabolicznego.

Wyróżniamy następujące rodzaje dyslipidemii:

  • hipercholesterolemię, jeśli stężenie w surowicy cholesterolu całkowitego jest ?5 mmol/l, czyli 190 mg/dl i/lub stężenie frakcji LDL jest ? 3 mmol/l, tj. 115 mg/dl,
  • hipertriglicerydemię – stężenie trójglicerydów  1,7 mmol/l = 150 mg/dl, małe stężenie cholesterolu HDL < 1mmol/l (40 mg/dl) w przypadku płci męskiej i <1,2 mmol/l, czyli <45 mg/dl dla płci żeńskiej,

Ponadto wyróżniamy hiperlipidemię mieszaną – przy występowaniu przynajmniej dwóch z w/w. Dyslipidemia zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę wieńcową, przy czym słabszym czynnikiem jest hipertriglicerydiemia niż hipercholesterolemia, lecz zwiększona ilość trójglicerydów wiąże się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki. Natomiast wysokie stężenie frakcji LDL jest czynnikiem ryzyka rozwoju miażdżycy [1], [3], [21]

Etiologia i patogeneza dyslipoproteinemii

Dyslipidemię ze względu na czynniki je wywołujące można podzielić na:
Pierwotną – wywoływaną przez: uwarunkowania genetyczne i nieprawidłowy styl życia (zła dieta, mała aktywność fizyczna, palenie tytoniu – a co za tym idzie zaburzony metabolizm i nadprodukcja poszczególnych frakcji;
Wtórną – powodowaną przez niektóre leki (diuretyki tiazydowe, hormony płciowe, kortykosteroidy, inhibitory proteazy) i współistniejące choroby (niedoczynność tarczycy, przewlekłe choroby nerek, zespół X, anoreksja i bulimia).

Czynniki genetyczne i ich wpływ na zaburzenia metaboliczne w zależności od rodzaju hiperlipidemii przedstawia poniższa tabela 1.

Klasyfikacja hiperlipidemii - tabelka.

Dyslipidemie w cukrzycy są powodowane zatrzymaniem utleniania glukozy i wzmożonym rozkładem tłuszczy, co zwiększa stężenie wolnych kwasów tłuszczowych i nadmierną ilość trójglicerydów w postaci frakcji VLDL oraz LDL i HDL. Do wystąpienia dyslipidemii w cukrzycy prowadzą zaburzenia metaboliczne. W wyniku dalszych przemian lipoproteiny stają się mniejsze, mają większą gęstość i zaczynają działać aterogennie. [3], [8], [21]

Leczenie i profilaktyka dyslipoproteinemii

Leczenie i profilaktyka dyslipoproteinemii związane jest bezpośrednio z żywieniem i zwiększeniem aktywności fizycznej, czyli szeroko zrozumianym zdrowym stylem życia. Zalecenia żywieniowców opracowane m.in. na badaniach: Seven Countries Study, Lyon Study, Indian Study oraz badaniach Bang’a i Dyerberg’a na populacji Eskimosów wskazują na konieczność obniżenia podaży w diecie tłuszczy, zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych. Podaż tłuszczów w zespole chylomikronemii powinna wahać się między 15 – 20% energii (E). W hipercholesterolemii podaż energii z nasyconych kwasów tłuszczowych winna wynosić < 7% E, z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych 6 – 10% E, przy czym 1 – 2 % z kwasów ? – 3, natomiast z jednonienasyconych kwasów tłuszczowych do 20 % E. Ponad to zaleca się spożycie tłuszczów ogółem w ilości 30% E i cholesterolu <200 mg. Podobne wskazania żywieniowe, co do tłuszczy ogółem i cholesterolu odnoszą się do hipertriglicerydemii i hiperlipidemii mieszanej, ale niezbędne jest w nich również unikanie alkoholu i podaż cukru <10% E. Generalnie podaż tej grupy produktów zgodnie z zasadami ma opierać się na margarynach miękkich ze stanolami i sterolami roślinnymi.

Ważny jest także dobór produktów i ilość posiłków w ciągu dnia. Rekomendowane jest spożywanie 5 lub więcej porcji produktów zbożowych (pieczywo razowe, płatki owsiane, ryż paraboliczny, gruboziarniste kasze, w niewielkich ilościach białe pieczywo) w ciągu dnia, 400 g owoców lub warzyw (także strączkowych), z wyjątkiem przygotowywanych na tłuszczu zwierzęcym lub twardych margarynach oraz solonych, konserwowych (obecnie WHO dla ogólnej populacji zaleca 5 porcji warzyw i owoców dziennie), 2 szklanki chudego mleka i maksymalnie 1 porcję chudego mięsa (indyk lub kurczak bez skóry, królik, dziczyzna, cielęcina, w małych ilościach wołowina, jagnięcina) lub jego zamienników oraz tłuste ryby morskie (gotowane, z rusztu). Zabronione jest spożywanie potraw tłustych, słonych, smażonych, zabielanych zup, większości słodyczy, poza sorbetami, galaretkami, bezami, czy budyniami na chudym mleku. Zdania badaczy są jednak zgodne, że w diecie należy zwiększyć spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Kwasy n – 6 obniżają poziom cholesterolu i frakcji LDL, natomiast n – 3 – trójglicerydów i frakcji VLDL.

Konieczna jest podaż naturalnych przeciwutleniaczy, mających ujemny wpływ na utlenianie LDL, a tym samym zapobiegają miażdżycy. W zapobieganiu i zwalczaniu dyslipidemii niezwykle ważna, podobnie jak w przypadku cukrzycy, jest aktywność fizyczna, która zapobiega odkładaniu się tkanki tłuszczowej. Farmakoterapia opiera się głównie w przypadku hipercholesterolemii  na podawaniu inhibitorów reduktazy HMG CoA (statyn), a jeśli chodzi o hipertriglicerydemię lekarz zaleca terapię fibratami, kwasem nikotynowy, statynami i estrami kwasów n – 3. W tym wypadku farmakoterapia zależy od stężenia trójglicerydów i frakcji LDL. [1], [4], [21]

Podsumowanie

Dyslipidemie są podobnie do cukrzycy chorobami mogącymi zakłócić prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka, w bardzo znaczący sposób, jak choćby prowadząc do miażdżycy i jej powikłań. Warto jednak pamiętać, że podobnie do pierwszej opisywanej jednostki chorobowej w tej pracy można im zapobiegać przestrzegając zasad zdrowej diety i zdrowego stylu życia.

II część artykułuznak

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *